Yapı Denetim Sözlüğü

Kısaca: Yapı denetim sürecinde sık geçen terimlerin kısa açıklamaları. Her tanımın yanında Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği'ndeki madde ve bendi yazılıdır.

1. Kişiler ve kurumlar

• Yapı denetim kuruluşu: Bakanlıktan aldığı izin belgesi ile yalnızca yapı denetimi görevini yapan, ortaklarının tamamı mimar ve mühendislerden oluşan tüzel kişidir. (Yönetmelik md. 3/1-m)
• Yapı sahibi: Yapı üzerinde mülkiyet hakkına sahip olan gerçek ve tüzel kişilerdir. (Yönetmelik md. 3/1-r)
• Yapı müteahhidi: Yapım işini yapı sahibine karşı taahhüt eden ya da ticari amaçla veya kendisi için kendi finans kaynaklarını kullanarak üstlenen, ilgili meslek odasına kayıtlı gerçek ve tüzel kişidir. (Yönetmelik md. 3/1-p)
• Şantiye şefi: Konusuna ve niteliğine göre yapım işlerini yapı müteahhidi adına yöneterek uygulayan; mühendis, mimar, teknik öğretmen veya tekniker diplomasına sahip teknik personeldir. (Yönetmelik md. 3/1-i)
• Proje müellifi: Mimarlık ve mühendislik tasarım hizmetlerini iş konusu olarak seçmiş, yapının etüt ve projelerini hazırlayan gerçek ve tüzel kişidir. (Yönetmelik md. 3/1-ı)
• Yardımcı kontrol elemanı: Yapı denetim kuruluşunun mimar ve mühendislerinin sevk ve idaresi altında görev yapan mimar ve mühendisler ile Bakanlıkça sınırları belirlenen yapı grubu ve inşaat alanına kadar olan yapılarda yapı denetimi faaliyetlerine katılabilen teknik öğretmen, yüksek tekniker, tekniker ve teknisyenlerdir. (Yönetmelik md. 3/1-t)
• İlgili idare: Belediye ve mücavir alan sınırları içinde büyükşehir belediyeleri ile diğer belediyeler; bu alanların dışında valilikler ile yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni verme yetkisi olan diğer idarelerdir. (Yönetmelik md. 3/1-c)
• Laboratuvar: İnşaat ve yapı malzemelerine ilişkin ham madde ve mamul madde üzerinde, ilgili standart veya teknik şartnamelere göre ölçüm, muayene ve kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini belirleyen, Bakanlıktan izin almış tesistir. (Yönetmelik md. 3/1-h)
• Komisyon: 4708 sayılı Kanunun 4. maddesinde belirtilen Merkez veya İl Yapı Denetim Komisyonudur. (Yönetmelik md. 3/1-g)

2. Belgeler ve tutanaklar

• Yapıya ilişkin bilgi formu (YİBF): Yapı denetim kuruluşunun yapı ruhsatı safhasında; denetimini üstlendiğine dair taahhütname, yapı sahibiyle imzaladığı sözleşme ve proje kontrol formuyla birlikte ilgili idareye verdiği formdur. (Yönetmelik md. 5/3-b)
• İşyeri teslim tutanağı: İnşaatın fiilen başladığını belgelemek için, yapı ruhsatı alındıktan sonra yapı sahibi, yapı denetim kuruluşu ve yapı müteahhidi (ya da müteahhit adına şantiye şefi) tarafından imzalanan tutanaktır; üç iş günü içinde ilgili idarenin onayına sunulur. (Yönetmelik md. 3/1-e; md. 5/4-a)
• Yapı denetleme defteri: Şantiyede yapılan denetim sonuçlarının işlendiği, şantiye şefince şantiyede saklanan defterdir. (Yönetmelik md. 3/1-n)
• Seviye tespit tutanağı: Her yılın sonunda yapı denetim kuruluşunun, yapı sahibi ve yapı müteahhidi (ya da şantiye şefi) ile birlikte düzenlediği, yapının fiziki durumunu belirleyen tutanaktır; bir sureti ilgili idareye verilir. (Yönetmelik md. 5/4-j)
• İş bitirme tutanağı: İnşaatın kısmen veya tamamen fen ve sanat kurallarına, ruhsata ve eklerine, standartlara, teknik şartnamelere ve diğer mevzuata uygun olarak tamamlandığını göstermek üzere yapı denetim kuruluşunca düzenlenen ve ilgili idarece onaylanan tutanaktır. (Yönetmelik md. 3/1-d; md. 5/4-ö)

3. Yapı ve süre terimleri

• Yapı: Karada ve suda, daimî veya geçici, yer altı ve yer üstü inşaatları ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve hareketli tesislerdir. (Yönetmelik md. 3/1-l)
• Taşıyıcı sistem: Yapıların temel, betonarme, ahşap, çelik karkas, duvar, döşeme ve çatı gibi yük taşıyan ve aktaran bölümleri ile istinat yapılarıdır. (Yönetmelik md. 3/1-j)
• Yapı inşaat alanı: Işıklıklar hariç; bodrum kat, asma kat ve çatı arasındaki mekânlar ile ortak alanlar dâhil yapının inşa edilen tüm katlarının alanıdır. (Yönetmelik md. 3/1-ö)
• Yapım süresi: Yapı sahibinin yapı ruhsatını aldığı tarih ile yapı kullanma iznini aldığı tarih arasındaki dönemdir. (Yönetmelik md. 3/1-ş)
• Yapı hasarı: Kullanımdan doğan hasarlar hariç; yapının fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı ve kusurlu yapılması nedeniyle ortaya çıkan, yapının kullanımını engelleyen veya yapıda değer kaybı oluşturan her türlü hasardır. (Yönetmelik md. 3/1-o)

Sürecin tamamı için Yapı Denetim Süreci Adım Adım, ruhsat ve iskân için Yapı Ruhsatı ve Yapı Kullanma İzni rehberlerimize bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

YİBF ne demektir?

Yapıya ilişkin bilgi formudur. Yapı denetim kuruluşu bu formu yapı ruhsatı safhasında taahhütname, yapı sahibiyle imzaladığı sözleşme ve proje kontrol formuyla birlikte ilgili idareye verir. (Yönetmelik md. 5/3-b)

Seviye tespit tutanağı ne zaman düzenlenir?

Her yılın sonunda; yapı denetim kuruluşu, yapı sahibi ve yapı müteahhidi ya da müteahhit adına şantiye şefi ile birlikte düzenler ve bir suretini ilgili idareye verir. (Yönetmelik md. 5/4-j)

Şantiye şefi kimdir?

Yapım işlerini yapı müteahhidi adına yöneterek uygulayan; mühendis, mimar, teknik öğretmen veya tekniker diplomasına sahip teknik personeldir. (Yönetmelik md. 3/1-i)

Kaynak

• 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun – Resmî Gazete: 13/7/2001, Sayı 24461 (7/5/2026 tarihli ve 7579 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler dâhil güncel metin, mevzuat.gov.tr)
• Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği – Resmî Gazete: 5/2/2008, Sayı 26778 (12/6/2025 tarihli ve 32924 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikler dâhil güncel metin, mevzuat.gov.tr)

Bu rehberdeki bilgiler yalnızca yukarıdaki resmî mevzuata dayanır (Yönetmelik md. 3/1 (c, d, e, g, h, ı, i, j, l, m, n, o, ö, p, r, ş, t); md. 5/3-b; md. 5/4-a, j, ö). Son güncelleme: 14.10.2026.