Şantiyede Yapılan Deneyler: Beton Numunesi, Donatı ve Laboratuvar

Kısaca: Yapı denetim kuruluşu; zemin, malzeme ve imalata ilişkin deneyleri şartname ve standartlara uygun olarak laboratuvarlarda yaptırır. Beton dökümünden önce kalıp ve demir teçhizatı kontrol edilip tutanağa bağlanır; beton numuneleri döküm yerinde, yapı denetim elemanlarının huzurunda, deneyi yapacak laboratuvarın teknik elemanlarınca alınır. (Kanun md. 2, dördüncü fıkra, (ı) bendi; Yönetmelik md. 5/4-ç)

1. Laboratuvar nedir?

Laboratuvar; inşaat, zemin ve yapı malzemeleri ile ilgili ham madde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden, Bakanlıktan izin almış tesistir. (4708 sayılı Kanun md. 1, üçüncü fıkra, (m) bendi)

2. Yapı denetim kuruluşunun deneylerle ilgili görevleri

• Zemin, malzeme ve imalata ilişkin deneyleri, şartname ve standartlara uygun olarak laboratuvarlarda yaptırmak. (Kanun md. 2, dördüncü fıkra, (ı) bendi)
• Yapım işlerinde kullanılan malzemeler ile imalatın proje, teknik şartname ve standartlara uygunluğunu kontrol etmek, sonuçlarını belgelendirmek ve bunlarla ilgili deneyleri yaptırmak. (Kanun md. 2, dördüncü fıkra, (d) bendi)
• İşin projesine göre gerekli yapım tekniklerini göz önüne alarak, işin gerektirdiği yapı malzemelerinin ve bunlarla ilgili imalatın muayene ve deneylerini Bakanlıkça izin belgesi verilen özel veya kamu kuruluşlarına ait laboratuvarlarda yaptırmak ve sonuçların standart ve şartnamelere uygunluğunu kontrol etmek. (Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği md. 5/4-c)

3. Temel ve donatı: dökümden önce tutanak

• İşyeri tesliminden sonra temel bölümünün inşası sırasında temel kalıp ve donatı imalatı kontrol tutanağı, temel topraklaması kontrol tutanağı ve temel beton döküm tutanağı düzenlenerek yapılan işlemlerin uygunluğu onaylanır. (Yönetmelik md. 6/3)
• Taşıyıcı sistemin imalatı sırasında beton kalıbı, demir teçhizatı ve gerekli diğer tesisat kontrol edildikten sonra form-6'ya uygun tutanak düzenlenir. Bu tutanak düzenlenmeden beton dökümüne izin verilmez. (Yönetmelik md. 6/4 ve md. 5/4-ç)
• Beton; uygulama denetimiyle görevli inşaat mühendisi veya ilgili yardımcı kontrol elemanı nezaretinde dökülür. Dökümden sonra form-7'ye uygun tutanak düzenlenir. Yapıdaki her beton döküm işi için bu tutanaklar ayrı ayrı hazırlanır. (Yönetmelik md. 5/4-ç ve md. 6/4)

4. Beton numunesi nasıl alınır?

1. Beton numuneleri, döküm yerinde, yapı denetim elemanlarının huzurunda, deneyi yapacak laboratuvarın teknik elemanlarınca ilgili standartlara uygun olarak alınır. (Yönetmelik md. 5/4-ç)
2. Alınan numuneler üzerinde şantiyede yapılacak deneylerin sonucu olumlu ise beton dökümüne izin verilir. (Yönetmelik md. 5/4-ç)
3. Alınan diğer numuneler, deneyi yapacak laboratuvara bu laboratuvarın teknik elemanı eliyle iletilir. (Yönetmelik md. 5/4-ç)

5. Deney sonucu uygun çıkmazsa

• Muayene ve deney sonuçları standart ve şartnamelerin öngördüğü değerlerde ise bu sonuçlara ilişkin raporlar, o imalatı içeren hakediş ekinde ilgili idareye verilir. (Yönetmelik md. 5/4-d)
• Sonuçlar uygun değilse raporlar, laboratuvarda düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde ilgili idareye verilir ve hatalı imalatlar uygun hâle getirilinceye kadar yapıdaki imalat durdurulur. (Yönetmelik md. 5/4-d)
• Teknik şartname ve standartlara aykırı olduğu belirlenen yapı malzemelerinin imalatta kullanılmasına izin verilmez; durum bir raporla ilgili idareye ve ilgili kuruluşlara bildirilir. (Yönetmelik md. 5/4-h)

6. Laboratuvarlar da denetlenir

• Bakanlık, Kanunun uygulanmasında yapı denetim kuruluşları ile laboratuvar kuruluşlarının işlem ve faaliyetlerini denetleme yetkisine sahiptir. (Kanun md. 10)
• İl Yapı Denetim Komisyonu, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların donanım ve teknik altyapı bakımından yeterliliğini ve faaliyetlerini denetler. (Yönetmelik md. 19/3-b)
• Numunenin alınması, taşınması, teslim alınması, laboratuvarda kürlenmesi, deneylerin yapılması ve raporlanması süreçlerinde standartlara ve mevzuata uyulmaması ile alınan numunelerin numune kayıt defterine kaydedilmemesi, laboratuvar kuruluşu için idari yaptırım gerektiren hâller arasındadır. (Kanun md. 8, onuncu fıkra, (c) bendi)
• Yapı denetim kuruluşunda ortak veya görevli iken laboratuvarlarda ortak olan veya görev alan kuruluş ortakları, denetimle görevli mimar ve mühendisler ile diğer teknik elemanlara idari para cezası verilir. Böylece denetim ile deney birbirinden ayrı tutulur. (Kanun md. 8, ikinci fıkra)
• Yapı denetim kuruluşları, denetimle görevli mimar ve mühendisler, proje müellifleri, laboratuvar görevlileri ve yapı müteahhidi; yapının ruhsat ve eklerine, fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu yapılmasından doğan yapı hasarından yapı sahibine ve ilgili idareye karşı kusurları oranında sorumludur. (Kanun md. 3)

7. Zemin ve temel etüdü

Kanun kapsamındaki yapıların zemin ve temel etütleri, Bakanlıkça izin belgesi verilen zemin ve temel etüt kuruluşları tarafından yapılır; bu kuruluşların laboratuvar deneylerini Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırması gerekir. Bu madde Bakanlıkça belirlenecek pilot ilde uygulanmaya başlar. (Kanun Ek md. 2, birinci fıkra, beşinci fıkra (b) bendi ve son fıkra)

Bu denetimlerin sürecin hangi adımında yapıldığını Yapı Denetim Süreci Adım Adım rehberimizde görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Beton numunesini kim alır?

Deneyi yapacak laboratuvarın teknik elemanları alır; numune döküm yerinde, yapı denetim elemanlarının huzurunda ve ilgili standartlara uygun olarak alınır. (Yönetmelik md. 5/4-ç)

Kalıp ve demir kontrol edilmeden beton dökülebilir mi?

Hayır. Beton kalıbı, demir teçhizatı ve gerekli diğer tesisat kontrol edilip form-6'ya uygun tutanak düzenlenmeden beton dökümüne izin verilmez. (Yönetmelik md. 5/4-ç ve md. 6/4)

Deneyleri hangi laboratuvarlar yapar?

Bakanlıkça izin belgesi verilen özel veya kamu kuruluşlarına ait laboratuvarlar. (Kanun md. 1/m; Yönetmelik md. 5/4-c)

Deney sonucu uygun çıkmazsa ne olur?

Rapor, laboratuvarda düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde ilgili idareye verilir ve hatalı imalat uygun hâle getirilinceye kadar yapıdaki imalat durdurulur. (Yönetmelik md. 5/4-d)

Kaynak

• 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun – Resmî Gazete: 13/7/2001, Sayı 24461 (7/5/2026 tarihli ve 7579 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler dâhil güncel metin, mevzuat.gov.tr)
• Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği – Resmî Gazete: 5/2/2008, Sayı 26778 (12/6/2025 tarihli ve 32924 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikler dâhil güncel metin, mevzuat.gov.tr)

Bu rehberdeki bilgiler yalnızca yukarıdaki resmî mevzuata dayanır (Kanun md. 1, 2, 3, 8, 10, Ek md. 2; Yönetmelik md. 5, 6, 19). Son güncelleme: 10.10.2026.